Metody pracy

Krótka charakterystyka metod i form pracy stosowanych  przez nauczycieli:

Arteterapia pozwala na pozawerbalne komunikowanie się, uzewnętrznienie świata własnych przeżyć i odczuć, zaspakajanie potrzeb akceptacji, bezpieczeństwa, współuczestniczenia, bycia rozumianym i docenianym. Pomaga zaakceptować siebie i innych. Zapewnia relaks, przyjemność i odpoczynek. Stosowane są następujące rodzaje arteterapii: terapia za pomocą sztuk plastycznych – malowanie pastelami, malarstwo pędzlem lub palcami, rysunek, lepienie w glinie lub plastelinie, rzeźbę, itp.; tego typu zajęcia wzmacniają spontaniczność, pozwalają na swobodniejsze wyrażanie nastrojów, pobudzają wyobraźnię plastyczną, odblokowują różnego rodzaju zahamowania; biblioterapia –  terapia z wykorzystaniem literatury; lektura powoduje poprawę nastroju, obniża niepokój i napięcie emocjonalne; stosowane są formy zabawowe, inscenizacyjne i pogadanki, które pobudzają wyobraźnię, pozwalają utożsamić się z bohaterami literackimi; choreoterapia –  terapia tańcem i ruchem stosowana jest w przypadku dzieci nieśmiałych, lękliwych czy nadpobudliwych psychoruchowo; poprzez taniec, ćwiczenia muzyczno-ruchowe, improwizacje oraz zabawy ruchowe, wykorzystując rekwizyty, pozwala wyrazić doświadczenia emocjonalne;muzykoterapia – terapia, w której wykorzystuje się własny głos, instrumenty muzyczne lub nagrania; stosowany jest uspokajający bądź pobudzający charakterze muzyki, który wpływa pozytywnie na nawiązywanie relacji międzyludzkich i rozwiązywanie problemów emocjonalnych, pozwala rozładować napięcia  psychiczne (lęk, agresja).
     
Aromatoterapia korzysta z sił natury ukrytych w naturalnych roślinnych olejkach eterycznych. Jest idealnie czystą, w pełni naturalną metodą łagodzenia lub usuwania bardzo wielu i bardzo różnych dolegliwości. Zapach olejków eterycznych bardzo pozytywnie oddziałuje na nasze emocje – harmonizuje i pomaga transformować – agresywne i destrukcyjne uczucia. Relaksacyjne oddziaływanie aromatoterapii wynika m.in. z faktu, iż zmysł powonienia ma bardzo silny związek z podświadomością i reakcjami emocjonalnymi człowieka. Zastosowanie naturalnych olejków zapachowych jest pewną alternatywą do spacerowania po lesie. Leśne drzewa również wydzielają ogromną ilość eterycznych olejków zapachowych, które zarówno przyjemnie koją i odprężają nasza psychikę, jak i dodają nam sił witalnych poprzez odpowiednie najonizowanie powietrza. Zapachy mogą działać uspokajająco (np. lawenda, drzewo różane, jałowiec, mięta, melisa, majeranek), przeciwdepresyjnie, czyli stymulująco (rozmaryn, cytryna, geranium, grejpfrut, kanuka). Duża część olejków działa jednocześnie uspokajająco, odprężająco i przeciwdepresyjnie (np. bergamota, jaśmin, limonka, mandarynka).
Zdecydowana większość olejków zapachowych wykazuje też właściwości odkażające i stymulujące układ odpornościowy (np. sosna, eukaliptus, goździki).
 
Metoda wzmocnień pozytywnych polega  na promowaniu zachowań pożądanych za pomocą udzielania pochwał lub przyznawania nagród. Pochwały takie udzielane są w formie ustnej, pisemnej lub za pomocą wymownego gestu wyrażającego akceptację dla określonego zachowania wychowanków. Poprawne użycie metody nagradzania wymaga przestrzegania kilku zasad wzmacniania pozytywnego, czyli nagradzania wychowawczego. Zgodnie z myślą Jamesa E. Walkera i Thomasa M. Shea`a zasady te można wyrazić w następujący sposób: zachowania pożądane pod względem społecznym i moralnym wymagają wzmocnień bezpośrednio po zamanifestowaniu ich przez wychowanków, zachowania pozytywne należy wzmacniać za każdym razem, gdy tylko pojawią się one w polu widzenia wychowawcy(dorosłego), gdy wzmacnianie zachowania pojawia się zbyt często, należy wzmocnienie to stosować w sposób przerywany, a nie ciągły lub systematyczny, wzmocnienie materialne powinno łączyć się ze wzmocnieniem w formie pochwał (należy więc dążyć do tego, aby zrezygnować z nagradzania materialnego na rzecz niematerialnego). Stosowanie tej metody zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia pozytywnych zachowań,? Motywuje wychowanków  do zachowań społecznie i moralnie pożądanych, wpływa na kreatywność dziewcząt i chłopców, umacnia ich poczucie wartości i godności.

Metoda kierowanego (dyrygowanego) nauczania Andreasa Petö służy usprawnianiu dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. Jej cechą charakterystyczną jest połączenie w jedną całość usprawniania psychopedagogicznego, leczniczego oraz społecznego. Metoda Petö polega więc na zintegrowanym oddziaływaniu edukacyjnym na dziecko niepełnosprawne w zakresie polepszania jego: funkcji neuromotorycznej (przemieszczania się itp.),  aktywności życia codziennego (samoobsługa),  komunikacji i uspołecznienia (mowa, systemy komunikacji pozawerbalnej), intelektu (nauka szkolna). Usprawnianie polega na systematycznym pobudzaniu psychoruchowego rozwoju dziecka w zakresie:  kontroli postawy i ruchów lokomocyjnych, koordynacji wzrokowo-ruchowo-czuciowo-słuchowej, orientacji w czasie i przestrzeni oraz odczuwania własnego ciała, życia emocjonalnego, rozwoju osobowości i kontaktów społecznych, rozwoju mowy, porozumiewania się gestem, rysowania, pisania, czytania oraz rozwijania pojęć  o otaczającym świecie. Za niezwykle ważne i istotne w metodzie Petö uważa się prowadzenie dzieci stale przez te same osoby, zwane konduktorami lub przewodnikami. W metodzie Petö najwięcej czasu przeznacza się na naukę samoobsługi. Dzieci uczą się samodzielnego jedzenia, ubierania, mycia, załatwiania potrzeb fizjologicznych. Stały rozkład dnia oraz powolne tempo zajęć pozwalają nadążyć za grupą wszystkim dzieciom, które mają większe trudności. Metoda Petö charakteryzuje się niezwykłą prostotą w użyciu środków potrzebnych do prowadzenia terapii oraz dokładną znajomością potrzeb i możliwości dziecka.
 


Kinezyterapia to leczenie ruchem. Inne, mniej profesjonalne określenia, to gimnastyka lecznicza lub ćwiczenia usprawniające. Obecnie kinezyterapię dzieli się na: miejscową, w której wszystkie oddziaływania dotyczą bezpośrednio narządu zmienionego chorobowo, a ich dobór zależy od stanu funkcjonalnego i zamierzonego celu: ćwiczenia bierne,  czynno-bierne,  samowspomagane, w odciążeniu ,czynne , z oporem,  prowadzone, ćwiczenia oddechowe , relaksacyjne ,pionizacja i nauka chodzenia; ogólną – ćwiczenia nieobjętych chorobą części ciała : ogólnokondycyjne, gimnastyki porannej , w wodzie.

Poranny krąg odwołuje się do metod stymulacji polisensorycznej. smaku, wzroku, słuchu. Celem zajęć jest dostarczanie dzieciom określonej liczby i jakości bodźców sensorycznych pobudzających zmysły do działania. Spotkanie w kręgu przynosi dziecku poczucie bezpieczeństwa, przyjemność i zadowolenie, stanowi okazję do spotkania terapeuty i  dzieci jako równych sobie partnerów, sprzyja rozwojowi  komunikacji oraz budowaniu relacji między osobami. Wszystkie etapy zajęć wykonywane są w stałej, zawsze takiej samej kolejności, dzięki czemu dzieci uczą się identyfikować działania i przewidywać zdarzenia. Podstawą tworzenia programu Porannego Kręgu jest świat przyrody – żywiołów, barw, zapachów, smaków, wrażeń dotykowych i termicznych. Każdej porze roku przyporządkowane są właściwe jej atrybuty: kolor (żółty, biały, niebieski,  zielony, czerwony ), zapach (lawendowy, miętowy, cytrynowy, różany), smak (krem orzechowy, miętowe talarki lub herbata, cytryna, wiśniowa konfitura), instrument (dzwony rurowe, dzwonki, trójkąt, bębenek, grzechotka z piaskiem), głoska („e”, „a”, „o”, „i”), żywioł (powietrze, lód, ziemia, ogień).  Na przykład w jesiennym Porannym Kręgu stosuje się: kolor żółty, zapach lawendowy, krem orzechowy, dzwony rurowe, wokalizuje się głoskę „e” i rozwiewa strumieniem powietrza z wentylatora kolorowe liście . Zajęcia porannego kręgu, czyli stymulacja polisensoryczna według pór roku obejmują swym zasięgiem: wzrok, dotyk, słuch, węch i smak. Podstawą tworzenia programu jest świat przyrody, od którego jesteśmy uzależnieni i poddani jego rytmowi. Bodźce płynące wprost ze świata są inspiracją do pracy z dzieckiem. Dlatego właśnie tak bardzo propagujemy przyrodoterapię, czyli działanie przez kontakt z przyrodą; to  terapia wykorzystująca spacery po lesie; można odnaleźć tutaj również elementy chromoterapii, ponieważ kolor zielony, pomimo a może dzięki swojemu konserwatyzmowi/zasadniczości, wykazuje działanie uspokajające, wygląd otoczenia, w którym przebywamy, może w znacznym, stopniu wpływać na nasze funkcjonowanie, odpowiedni krajobraz daje nam szansę na niezapomniane przeżycia natury estetycznej i duchowej,pejzaż leśny może nas uspokoić, z kolei krajobraz nadmorskich plaż pozwala na wypoczynek i regenerację sił, doskonały jest spacer połączony z obserwacją krajobrazu i głębokim oddychaniem.

Metoda ośrodków pracy jest stosowana w klasach początkowych szkoły specjalnej dla dzieci z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, a także w „szkołach życia” dla dzieci umiarkowanie i znacznie upośledzonych. Główne jej założenia polegają na czerpaniu materiału nauczania bezpośrednio z życia, na aktywnym udziale uczniów w zjawiskach otaczającego świata. Metoda ta obok funkcji rehabilitacyjnych pełni również funkcje kształcące i wychowawcze: wiąże treści programu z  warunkami życia i zadaniami społecznymi, stopniowo i systematycznie kształtuje w dziecku postawę włączania się w nurt życia społecznego. Uczy widzieć, obserwować, badać i rozumieć zjawiska przyrody i zjawiska społeczne, wyciągać wnioski, a więc uczy myślenia. Występuje tu poznawanie zagadnień w całościowym układzie w sposób ciągły, stały i w logicznym układzie w oparciu o cały dostępny zespół analizatorów. Zakres i układ treści dostosowany do możliwości dzieci, jednocześnie związany jest z życiem. Wszystko musi być konkretnie poznane, zdobyte w drodze doświadczenia, rozumowo wywnioskowane i zawsze z myślą o całości. Dziecko zaczyna stopniowo rozumieć, że zaspokajanie własnych potrzeb uzależnione jest od innych, zaczyna rozumieć, czym jest zespół dla niego i on dla zespołu. Stopniowo poznaje swoje możliwości. Największymi wartościami tej metody jest wszechstronność i gruntowność poznania, zrozumienie treści środowiska przyrodniczego i społecznego. Cała praca dziecka skupiać się powinna wokół opracowanego zagadnienia czerpanego z bezpośrednich przeżyć dziecka, a więc wymaga stale jego czynnego udziału w pracy, twórczości, a więc ścisłej współzależności osobistych doświadczeń dziecka i materiału nauczania. System lekcyjny musi być inaczej skonstruowany i takie techniki jak czytanie, pisanie, liczenie, zastosowane będą w miarę potrzeb, zgodnie z programem. Metoda „ośrodków pracy” ma ponadto tę cenną w rewalidacji stronę, że w zależności od stopnia upośledzenia nadaje się do indywidualizowania treści i form, a także czasu pracy, co ma duże znaczenie w nauczaniu dzieci z niepełnosprawnością intelektualną. Wprowadzenie metody „ośrodków pracy” do niższych klas szkoły specjalnej powoduje opracowywanie rozkładu materiału nie według przedmiotów, lecz tematyki występującej w ośrodkach pracy. Dobór ośrodków pracy (jak w każdej innej metodzie nauczania całościowego) czerpie  z otaczającego dzieci, najbliższego im środowiska przyrodniczego zmieniającego się w różnych porach roku (co należy uwzględnić) oraz środowiska społecznego. Tematyka ośrodków pracy w każdej z następnych klas stopniowo się rozszerza. Metodę „ośrodków pracy” charakteryzuje specjalny układ systemu lekcyjnego. Lekcja jednego dnia tworzy całość, jednostkę dydaktyczną prowadzoną przez nauczyciela tej klasy. Opracowanie tematu dnia nie jest przy tej strukturze podzielone na przedmioty Przerabiany materiał wychodzi od jednego zagadnienia, stanowiącego centrum. Wokół niego grupują się inne zagadnienia, wiążące się z nim bezpośrednio.

 

 

 

Metoda ruchu rozwijającego Weroniki Sherborne pozwala dzieciom poznać swoje ciało. W prowadzonych ćwiczeniach nauczyciel przekazuje dziecku wiedzę o jego budowie; uczenie więc w tej metodzie odbywa się w bezpośrednim doświadczeniu: dziecko uczy się wyczuwać własne ciało, kształtuje swój związek z otoczeniem fizycznym, nawiązuje kontakt z drugim człowiekiem; zabawy proponowane przez Weronikę Sherborne zapewniają optymalne warunki do nawiązania kontaktu, składają się na to między innymi takie elementy jak: zaspokojenie potrzeby bezpieczeństwa, przyjazna atmosfera, relaks, możliwość decydowania przez dziecko o swojej aktywności; metoda Weroniki Sherborne- w odróżnieniu od metod rehabilitacji ruchowej koncentruje się przede wszystkim na kontakcie i innymi osobami, komunikacji pozawerbalnej oraz aspekcie terapeutycznym, którego podstawą jest ruch.

Zabawy paluszkowe znane są od wielu pokoleń w różnych wersjach przekazywane są przez tradycje z dziadków i rodziców na dzieci i wnuki. Można powiedzieć, że są drobne formy zabawowe, w których osoba dorosła wypowiada krótki tekst, obrazując go jednocześnie za pomocą palców swoich lub dziecka. Charakterystyczne dla tych zabaw jest to, że dziecko nie musi zapamiętywać towarzyszących im wierszyków, to dorośli mówią i ilustrują ruchem treść rymowanek i historyjek. Do zabaw paluszkowych zaliczamy zabawy: idzie rak, idzie kominiarz, warzył sroczka jagiełki można je włączyć w terapię indywidualną i grupową. Dostarcza ona osobie z niepełnosprawnością intelektualną ogromnej radości i poczucia sprawstwa. Ona w tych zabawach jest i działa,  nie ma w nich elementu oceniającego i sprawdzającego. Zabawy paluszkowe mogą być dobrym sposobem nawiązania kontaktu z dzieckiem, okazania zainteresowania jego osobą. Dla dziecka z głęboką niepełnosprawnością intelektualną, które przebywa na terenie domu pomocy społecznej i ma za sobą niejednokrotnie odrzucenie emocjonalne i brak zadawalającego kontaktu z osoba dorosłą, takie komunikaty są bardzo ważne.  Im dziecko głębiej upośledzone umysłowo, tym większego znaczenia nabiera bliskość fizyczna i dotyk. Jest to namacalny i zrozumiały dla dziecka dowód kontaktu, akceptacji i dobrych intencji.
    
 
Do zabaw typu baraszkowanie zaliczamy: turlanie się po materacu, podrzucanie, kręcenie, galopowanie, rzucanie się poduszkami, zabawy z kocem. W trakcie zabaw baraszkowania dochodzi do uczenia się regulacji nasilania własnych zachowań. Kształtuje się sfera uczuciowa i samokontrola. W czasie baraszkowania bezpiecznie przeżywa się negatywne uczucia i toleruje się napięcia z nimi związane. Dzięki temu kształtuje się zdolność do trzymania emocji.

 

Programy Aktywności  Knilla: Świadomość ciała, Kontakt, Komunikacja – twórcy odwołują się do wczesnego kontaktu, jaki ma miejsce pomiędzy matką a małym dzieckiem.  Knillowie stworzyli 6 programów, każdy z nich jest dostosowany do innego typu zaburzenia. Programy to zestaw ćwiczeń ruchowych, które dziecko powinno wykonywać w obecności terapeuty. Każdy program ma odpowiedni podkład muzyczny. W pracy z dziećmi głęboko upośledzonymi umysłowo stosuje się przede wszystkim Program Wprowadzający i Program Specjalny SPH.

Metoda Integracji Sensorycznej (SI)

„Integracja sensoryczna to proces, dzięki któremu mózg, otrzymując informacje ze wszystkich zmysłów rozpoznając je, segregując, interpretując i integrując ze sobą i wcześniejszymi doświadczeniami odpowiada adekwatną reakcją”. Jest to więc integracja wrażeń zmysłowych, by mogły być użyte w celowym działaniu. Twórcą metody jest dr A. Jean Ayres, pracownik naukowy Uniwersytetu Południowo-Kalifornijskiego w Los Angeles. Do Polski metoda trafiła w 1993 roku. Głównym zadaniem terapii SI jest dostarczanie kontrolowanej ilości bodźców sensorycznych, głównie przedsionkowych, dotykowych, proprioceptywnych w taki sposób, aby dziecko odpowiedziało reakcją poprawiającą integrację tych bodźców. Ćwiczenia sprawiają, że rozwija się ciało i umysł. Ciało- ponieważ poprawia się percepcja i współpraca między zmysłami, a zatem poprawia się ich koordynacja ruchowa, sprawność manualna, orientacja w schemacie ciała i percepcja wzrokowo-przestrzenna. Umysł – ponieważ dzieci zaczynają lepiej skupiać uwagę, zapamiętują, uczą się robić to, czego dotychczas nie potrafiły. Rozwija  się ich samodzielność , poczucie pewności siebie i własnej wartości. Do terapii wykorzystywany jest specjalistyczny sprzęt, który otrzymaliśmy  z EFS. Stymulując prawidłowy rozwój dzieci, zapobiegamy późniejszym nieprawidłowościom rozwojowym.

Alternatywne metody komunikacji:

Dzieci niemówiące i słabo mówiące mają szansę w naszej szkole na normalną komunikację. Mogą rozmawiać z nauczycielami i rówieśnikami. Biorą aktywny udział w lekcjach, zajęciach pozalekcyjnych oraz życiu szkoły. Jest to możliwe dzięki nowoczesnym metodom realizowanym na specjalistycznych sprzętach, które otrzymaliśmy od firmy HARPO. Są to: specjalne klawiatury, które umożliwiają dzieciom o małych ruchach precyzyjnych pracę na komputerze; specjalne duże myszy do komputerów; przyciski, które umożliwiają obsługiwanie programów komputerowych i komunikatorów; kamera do obsługi komputera dla dziecka całkowicie sparaliżowanego; różnego rodzaju komunikatory, dzięki którym dzieci mogą uczestniczyć w akcie komunikacji; specjalistyczne oprogramowanie komputerowe oraz komputery, notebooki oraz wiele innych.
W pracy z dziećmi wykorzystujemy symbole. Tworzymy indywidualne książki do komunikacji, które pozwalają dzieciom niemówiącym i słabo mówiącym porozumiewać się nie tylko w szkole, ale także poza nią. 


Permalink do tego artykułu: http://konarzew.edu.o12.pl/metody-pracy/